Παιδιά με ισχυρή προσωπικότητα: ευχή ή εξάντληση;

Σε μία πρόσφατη γνωριμία μου, θα μπορούσα να πω ότι συνάντησα την 10χρονη Ν. μιας κι άκουσα την ιστορία της από τα χείλη της μαμάς της. Μίας μαμάς που ενώ μιλάει με θαυμασμό για την μικρή της, άλλο τόσο η εξάντληση ως προς την διαχείρισή της σχέσης της μαζί της, καθρεφτίζεται στο πρόσωπό της.

Η Ν. είναι έξυπνη, δημιουργική, έχει φαντασία, είναι ετοιμόλογη αλλά και κάπως πεισματάρα αφού αρνείται το γεγονός πως κάνει λάθη και διαπραγματεύεται σε κάθε περίπτωση τη διόρθωσή τους.

Φαίνεται πως είναι ένα παιδί που αναπτύσσει αυτό που λέμε “ισχυρή προσωπικότητα” και συχνά λόγω αυτής προσπαθεί να κατευθύνει την μαμά της, παρόλο που θα έπρεπε να συμβαίνει το αντίθετο.

Τα περισσότερα παιδιά με ταπεραμέντο, επιχειρούν πολλές φορές να δοκιμάσουν τα όρια των γονιών τους και μάλιστα τις περισσότερες από αυτές τα καταφέρνουν με μεγάλη επιτυχία. Πολλές φορές ένας γονιός ζητά το ίδιο πράγμα, με τον ίδιο τρόπο, από τα δύο παιδιά του και έχει δυο διαφορετικές αντιδράσεις. Νιώθει αναστάτωση, δεν ξέρει πώς να αντιδράσει και αναρωτιέται τι λάθος κάνει;

Η μεγάλη επιμονή να “τεστάρουν” την ανοχή των γονιών τους, είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά των παιδιών με έντονη προσωπικότητα. Και ακριβώς αυτό το χαρακτηριστικό αναστατώνει πάρα πολύ τους γονείς.

Γιατί άραγε ένα παιδί να αντιδρά με αυτό τον τρόπο; Μήπως το παιδί αυτό αντιδρά έντονα στους κανόνες της οικογένειας; Μήπως αυτό γίνεται από μικρή ηλικία; Μήπως προκαλεί αντίδραση με ακραίες συμπεριφορές; Μήπως ο γονιός νιώθει ότι βγαίνει εκτός εαυτού; Μήπως προκαλεί προβληματισμό κατά πόσο κάτι μπορεί να συμβαίνει με το παιδί του;

Ποια είναι αυτά τα παιδιά;

Όταν αναφερόμαστε σε παιδιά «με ισχυρή προσωπικότητα», εννοούμε εκείνα τα παιδιά με δυνατή θέληση και πείσμα, που συνήθως μαθαίνουν κάτι διαλέγοντας το δύσκολο τρόπο και προσπαθούν να επιβληθούν έναντι των υπολοίπων .

Μήπως συμβαίνει κάτι με τα παιδιά με δυνατή προσωπικότητα;

Πολλές φορές μπορεί να έχετε διερωτηθεί μήπως κάτι συμβαίνει με το παιδί σας, όταν ο δάσκαλος ή κάποιος του περιβάλλοντός σας, επισημαίνει ότι κάποιες συμπεριφορές του είναι ακραίες. Έχετε δίκιο να διερωτάστε. Όμως τα περισσότερα παιδιά με δυνατή προσωπικότητα, έχουν απλά, έντονη χαρακτηριστική συμπεριφορά. Αυτό βέβαια, δεν σημαίνει ότι έχουν πρόβλημα λειτουργίας στον εγκέφαλο ή συναισθηματικές διαταραχές ή κάποια άλλη δυσκολία. Στα περισσότερα παιδιά δεν έχουν διαγνωστεί οποιαδήποτε προβλήματα. Βέβαια, η δυνατή προσωπικότητα, είναι δυνατό να συνυπάρχει μαζί με κάποιο άλλο χαρακτηριστικό γνώρισμα ή συμπεριφορά. Έτσι μερικές φορές παιδιά με δυνατή προσωπικότητα, μπορεί να έχουν μαθησιακές δυσκολίες, υπερκινητικότητα ή προβλήματα διαχείρισης οξυθυμίας.

Όλα τα παιδιά με δυνατή προσωπικότητα δεν πρέπει να θεωρούνται ίδια.

Κάθε παιδί είναι ένα ξεχωριστό άτομο, με τα δικά του χαρακτηριστικά. Σκέφτεται και συμπεριφέρεται διαφορετικά. Βέβαια μπορεί όλα αυτά τα παιδιά να έχουν ένα κοινό γνώρισμα, όλα μαθαίνουν «δοκιμάζοντας τα όρια των γονιών τους», αλλά ακόμη και αυτό δεν γίνεται από όλα με τον ίδιο τρόπο και στον ίδιο βαθμό.

Τα παιδιά με δυνατή προσωπικότητα είναι παιδιά που δύσκολα τα καταλαβαίνουμε.

Το κάθε άτομο ξεχωρίζει με το τρόπο που σκέφτεται, μαθαίνει, συμπεριφέρεται. Όταν τα άτομα αυτά, σκέφτονται, μαθαίνουν και συμπεριφέρονται με παρόμοιους τρόπους όπως εμάς, τότε είναι εύκολο να τους καταλάβουμε και να τους κατανοήσουμε. Όταν όμως σκέφτονται, μαθαίνουν και συμπεριφέρονται με πολύ διαφορετικούς τρόπους, τότε δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε και να τα κατανοήσουμε. Αυτό ακριβώς συμβαίνει με τα παιδιά αυτά. Πολλές φορές, η συμπεριφορά τους δεν έχει κανένα νόημα για εμάς. Κάποιες φορές διερωτόμαστε γιατί κάποιος να συμπεριφέρεται με αυτό το τρόπο. Ο τρόπος που σκέφτονται, μαθαίνουν και συμπεριφέρονται, είναι ξεχωριστός και γι αυτό συχνά έχουμε τη δυσκολία να τα καταλάβουμε. Εάν γνωρίζαμε τον τρόπο που σκέφτονται, τότε και η συμπεριφορά τους θα είχε ένα νόημα και θα μπορούμε να τα καταλάβουμε και να επικοινωνήσουμε ευκολότερα και καλύτερα μαζί τους.

Τα παιδιά με δυνατή προσωπικότητα δεν ανταποκρίνονται σε μεθόδους πειθαρχίας και καθοδήγησης, στις οποίες ανταποκρίνονται τα άλλα παιδιά.

Πολλοί γονείς συγχύζονται όταν οι μέθοδοι πειθαρχίας και καθοδήγησης που χρησιμοποιούν για το ένα παιδί τους, δεν λειτουργεί για το άλλο. Υπάρχουν τα παιδιά που είναι συνεργάσιμα και άλλα που αντιδρούν και δυσκολεύονται να συνεργαστούν. Αυτά τα παιδιά χρειάζονται εντελώς διαφορετικό τρόπο καθοδήγησης. Οι δύο γονείς του πρέπει να έχουν ενιαίο τρόπο χειρισμού, ξεκάθαρες οδηγίες , σταθερότητα, συνέπεια και προπαντός όρια.

Αυτά τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από τις συνέπειες των πράξεών τους.

Τα παιδιά με δυνατή προσωπικότητα συνήθως μαθαίνουν, ακολουθώντας το «δύσκολο δρόμο». Γι αυτό, συνήθως για να μάθουν αυτό που προσπαθούμε να τους διδάξουμε χρειάζονται την εμπειρία από τις συνέπειες των επιλογών και συμπεριφορών τους. Για ένα τέτοιο παιδί, δεν είναι αρκετό να του ζητήσουμε να μην κλωτσά την μπάλα μέσα στο σπίτι ή να του ζητήσουμε επανειλημμένα να ξανακοιτάξει και να διορθώσει τα ορθογραφικά λάθη στην έκθεση που αρνείται πως έκανε. Αυτό το παιδί έχει ανάγκη να στερηθεί τη μπάλα αρκετές φορές ή να το υποχρεώσουμε να ξαναγράψει την έκθεση που με κόπο έκανε την πρώτη φορά, μέχρι να αποδεχτεί τους κανόνες που θέλουμε να του μάθουμε.

Πως αισθάνονται οι γονείς ;

Τα παιδιά με δυνατή προσωπικότητα οδηγούν με τη συμπεριφορά τους , τους άλλους στην αίσθηση πως βρίσκονται σε αδιέξοδο ή ακόμα ότι τους βγάζουν «εκτός εαυτού».

Πώς νιώθετε όταν το παιδί σας αμφισβητεί το ρόλο και την εξουσία σας; Θυμωμένοι; Απογοητευμένοι; Ντροπιασμένοι; Ένοχοι; Κουρασμένοι; Ανίκανοι; Ενοχλημένοι; Ή μήπως όλα αυτά μαζί. Αυτά τα συναισθήματα είναι φυσιολογικά, όταν υπάρχουν ακραίες συμπεριφορές. Επίσης, η συμπεριφορά αυτών των παιδιών μπορεί να είναι αιτία για συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια μεταξύ γονιών και αδελφών.

Όταν διαπιστώσετε ότι το παιδί σας ανήκει στην ομάδα παιδιών με δυνατή προσωπικότητα ίσως σκεφτείτε : “Και τώρα τι κάνουμε; Να προσπαθήσω να το ελέγξω μέσα από τη σύγκρουση μαζί του ή να τα παρατήσω από αγανάκτηση και να το αφήσω να με ελέγχει ;”

Η καλύτερη λύση σε αυτήν την περίπτωση είναι να μάθετε να επιτρέπετε και τα δύο. Σε ώρες και στιγμές που εσείς όμως θα καθορίζετε.

Όλα τα παιδιά χρειάζεται να λειτουργούν μέσα σε κανόνες και όρια. Αυτή θα πρέπει να είναι η βάση εξέλιξής τους , ώστε μεγαλώνοντας να είναι οπλισμένα με υπευθυνότητα, αυτοσυγκράτηση και ψυχραιμία , σε συνθήκες και περιστάσεις που θα κληθούν να λειτουργήσουν ακόμα και χωρίς εσάς.

Ο σεβασμός και η εκτίμηση απέναντι στο πρόσωπό σας, είναι χαρακτηριστικά που εσείς θα πρέπει να τους εμφυσήσετε. Εσείς παίρνετε τις αποφάσεις, όχι δικτατορικά , αλλά βάσει εμπειρίας. Η ελευθερία και η δημοκρατία που τους παρέχετε είναι να συζητάτε μαζί τους τις αποφάσεις αυτές, όχι για να δώσετε την αίσθηση πως διαπραγματεύεστε , αλλά για να τους δείξετε πως ακούτε και την δική τους πλευρά και ότι πρώτοι εσείς τους σέβεστε ως οντότητες.

Από την άλλη πλευρά δεν θα πρέπει να συγχέουμε την πειθαρχία με την απολυτότητα. Σε καταστάσεις που αξιολογείτε ότι δεν αγγίζουν σοβαρά ζητήματα, να γίνετε κι εσείς πιο ελαστικοί.

Να δίνετε ακόμα και την αίσθηση στο παιδί πώς “σας κατάφερε” και πέτυχε το στόχο του κι ας υπήρχε η πρόθεση συγκατάθεσης εξαρχής. Με αυτό τον τρόπο ενισχύετε την αυτοπεποίθηση του παιδιού σας, δίνετε το χώρο σ’ αυτήν την δυνατή προσωπικότητα να εκδηλωθεί και το βοηθάτε να συνειδητοποιήσει πώς το αποδέχεστε γι αυτό που είναι και δεν προσπαθείτε να το αλλάξετε.

Σε κάθε περίπτωση είτε έχουμε να κάνουμε με ισχυρές προσωπικότητες είτε με όχι τόσο έντονες, οφείλουμε να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα, να οριοθετήσουμε τη σχέση μας , τουτέστιν ποιος είναι ο γονιός και ποιο το παιδί, αλλά προσέχοντας πάντα να μην φτάσουμε στο αντίθετο άκρο : να δημιουργήσουμε υποτελή, αδύναμα και άβουλα όντα που θα ωριμάσουν σε φοβισμένους και άγνωμους ενήλικες

Δεχτείτε ότι το παιδί σας είναι ένα παιδί με δυνατή προσωπικότητα, αγκαλιάστε την και αναδείξτε τα θετικά της σημεία, αναζητώντας κάθε φορά νέους τρόπους -μέσα καθοδήγησης που θα βοηθήσουν, τόσο εσάς να είστε πιο ήρεμοι, όσο και το παιδί σας να εξελιχθεί σε σε ένα δυναμικό, συνεργάσιμο και υπεύθυνο άτομο.

ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ Ι. ΣΟΦΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ -ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ