Μητρική αγάπη: 5 τύποι μητέρας

Αδιαμφισβήτητα , ο ρόλος της μητέρας δε βασίζεται μόνο στο γεγονός ότι είναι γυναίκα και φέρνει στον κόσμο παιδιά, αλλά εκτείνεται πέρα από αυτά τα καθοριστικά όρια.

Επικρατεί η φυσική παραδοχή  ότι η «φυσική σχέση» μητέρας-παιδιού εκδηλώνεται αβίαστα κι αυθόρμητα, κάτι που θεωρείται δεδομένο μιας κι αυτή η σχέση χαρακτηρίζεται σαν ενστικτώδης. 

Η αγάπη για το παιδί αυξάνεται βαθμιαία και προέρχεται από τα ερεθίσματα που δέχεται η μητέρα από τη στιγμή που θ’ αρχίσει να το ανατρέφει και να το διαπαιδαγωγεί. Για τις περισσότερες γυναίκες, η αγάπη αρχίζει όταν κρατήσουν για πρώτη φορά αγκαλιά το παιδί τους και το ταΐσουν.

Το πραγματικό δηλαδή νόημα της μητρικής αγάπης, σύμφωνα με τους ειδικούς, βρίσκεται όχι στην αγάπη της μητέρας για το βρέφος, αλλά στην αγάπη της για το παιδί που μεγαλώνει. Αυτό όμως που καθορίζει τη συμπεριφορά της μητέρας προς το παιδί της είναι η γενικότερη στάση της απέναντί του, η οποία προβάλλει κάποια ιδιόμορφα στοιχεία. Διαχρονικές έρευνες υπέδειξαν 5 βασικούς τύπους μητέρας ανάλογα με τη στάση που κρατούν κατά το ”μεγάλωμα” των παιδιών τους: 

 

Αν η αγάπη της μαμάς, όπως πίστευε ο Έριχ Φρομ, προέρχεται από στοιχεία ναρκισσιστικά, αυταρχικά ή κτητικά, ανάλογη θα είναι και η συμπεριφορά της προς το παιδί της. Οι μητέρες αυτής της κατηγορίας, αδυνατούν να δουν τα παιδιά τους ως αυτόνομα όντα και τείνουν να είναι εγωκεντρικές και ανασφαλείς .  Τα παιδιά  τους μαθαίνουν από νωρίς πως ο ρόλος τους απέναντί τους είναι διαρκώς να την αναδεικνύουν, παραμερίζοντας συχνά δικές τους ανάγκες και επιθυμίες. Έτσι προκύπτουν παιδιά με έλλειψη αυτοπεποίθησης, ελάχιστη ανάληψη πρωτοβουλιών χωρίς προέγκριση και μία διαρκή ανησυχία αν αυτό που πράττουν είναι θεμιτό ή όχι. Η γυναίκα που  μπορεί ν’ αγαπά με αυτή την έννοια, δυσκολεύεται ως ένα βαθμό να εκδηλώσει την  στοργικότητά της. Είναι μια μητέρα που αγαπά μεν το παιδί της όσο αυτό είναι μικρό, αυτή όμως η σχέση θα δοκιμαστεί αργότερα στην απροθυμία της να υποστεί το χωρισμό και να συνεχίσει ν’ αγαπά και μετά απ’ αυτόν. 

 

Η μητέρα που είναι “φιλόδοξη”, ή διαφορετικά “τελειομανής”, είναι συνήθως, μία γυναίκα αγχώδης με υπερβολικό έλεγχο των πραγμάτων και εστίαση της προσοχής,  είτε στην καριέρα είτε στην εξωτερική εμφάνιση. Τα παιδιά της τείνουν να επικρίνουν υπερβολικά τον εαυτό τους, να νιώθουν ανεπαρκή και με συναισθηματικά κενά. Ως συνέχεια της μητέρας τους, φιλοδοξούν για τα πάντα και μοιάζουν να μην ικανοποιούνται από όσα πετυχαίνουν στη ζωή τους. Συχνά, η μητέρα αυτή είναι απούσα, καθώς πρώτα απ’ όλα προσπαθεί να αγαπήσει τον ίδιο της τον εαυτό.

 

Θυμωμένη ή υπερβολικά συναισθηματική, σε βαθμό που η γονική της συμπεριφορά καθορίζεται από τις ψυχολογικές της διαθέσεις, φαίνεται πως είναι η “αβέβαιη” μητέρα. Αυτό το είδος είναι το πιο χαώδες από τα πέντε. Στο μυαλό της δημιουργούνται προβλήματα, υπερβολικές σκέψεις και κρίσεις που μεταφέρονται και στα παιδιά της.  Δεν είναι έτοιμη να πάρει σοβαρές αποφάσεις και ακόμα κι αν το κάνει δυσκολεύεται στο να τις στηρίξει μέχρι τέλους. Η αναποφασιστικότητά της καθρεφτίζεται στο παιδί που μεγαλώνει, καθώς γίνεται και το ίδιο αναποφάσιστο, αντιλαμβάνεται με σύγχυση την έννοια της επιθυμίας και της υποχρέωσης στη ζωή του, δεν είναι σταθερό και μπορεί να παρασυρθεί εύκολα από τις απόψεις και τις ενέργειες του περιβάλλοντος του. Σημαντικό δε ότι κατά την ενήλικη ζωή του εύκολα μπορεί να πέσει σε τέλμα, εφόσον δεν  μπορεί να διαχωρίσει και να διαχειριστεί  τα συναισθήματά του. 

 

Η μητέρα που θεωρεί τον εαυτό της “κολλητή ” φίλη του παιδιού της , κρύβει κινδύνους τόσο για την ίδια όσο και για το ίδιο παιδί, παρόλο που θεωρητικά μονομαχεί με την ”Ιδανική” μητέρα που θα δούμε παρακάτω.  Η κολλητή απολαμβάνει να θεωρεί τα παιδιά της όμοιούς της, ώστε να αποφύγει την ευθύνη της οριοθέτησης. Ο συγκεκριμένος τύπος μητέρας αποφεύγει τον ρόλο της, καθώς πιστεύει πως η προσωπική της ζωή θα θυσιαζόταν στο βωμό της μητρότητας.  Εδώ γονιός και παιδί εναλλάσσονται τον ρόλο του εξομολογητή, αφήνοντας το παιδί χωρίς μητρικό πρότυπο.  Σε αυτή την περίπτωση οι συναισθηματικές ανάγκες της μητέρας είναι τόσο περίπλοκες που ίδια  έχει ανάγκη το παιδί για να τις καλύψει.  Το παιδί δε, φτάνει σε σημείο να θεωρεί τη μητέρα του περισσότερο φίλη παρά μαμά , πολλές φορές χάνοντας λίγο το αίσθημα του σεβασμού, της τυπικότητας και των ορίων που οφείλουν να προστατεύουν τη σχέση τους.

 

 

Αυτό το μοντέλο συνδυάζει το συναίσθημα μαζί με την ισορροπία, γι αυτό και προτάσσεται ως η πιο ”ολοκληρωμένη” εικόνα μητέρας για ένα παιδί.  Η γυναίκα αυτή χαρακτηρίζεται από συναισθηματική και λογική εξισορρόπηση , αποδεχόμενη το γεγονός πως τα παιδιά της είναι αυτόνομες οντότητες, βοηθώντας τα να διεκδικήσουν τον δρόμο προς την ανεξαρτησία τους . Ανεξάρτητα από τις υπόλοιπες υποχρεώσεις της, βρίσκεται δίπλα στις ανάγκες των παιδιών της, χωρίς να ξεπερνά ποτέ τα όρια. Είναι διακριτική και επεμβαίνει με τέτοιο τρόπο που να μην καταπνίγει την προσωπικότητά του παιδιού, αλλά το αφήνει με την δική της καθοδήγηση να λειτουργεί στοιχειωδώς ελεύθερα και αυτόνομα. Από την άλλη πλευρά το παιδί αποζητά την συμβουλή της μητέρας του, έχοντας την αίσθηση πως αυτή  δεν θα επιχειρήσει να την επιβάλλει, απλώς θα εκφράσει την γνώμη της αφήνοντας το ίδιο να έχει τον τελικό λόγο.

 

Παρόλα αυτά η μητρική αγάπη είναι μια έννοια που δύσκολα οριοθετείται, μιας και κάθε γυναίκα αισθάνεται διαφορετικά την αγάπη. Η αγάπη είναι συνδεδεμένη με ένα πλήθος από συναισθήματα για αυτόν που αγαπάς: από απέραντη τρυφερότητα μέχρι έντονη κυριαρχικότητα, από την προθυμία να θυσιαστείς για το καλό του άλλου, μέχρι μεγάλα ξεσπάσματα οργής και επιθετικότητας.

Το να έχεις έναν τόσο στενό συναισθηματικό δεσμό σημαίνει ότι οποιαδήποτε ενέργεια του προσώπου που αγαπάς, αποκτά τεράστια σημασία για σένα. Έτσι, η μητέρα ταυτίζεται με το παιδί της κι αισθάνεται τη χαρά και τη λύπη του σαν να ήταν δική της. Χαίρεται για τα κατορθώματά του, αισθάνεται ντροπή για τα λάθη του…Υπάρχει δηλαδή μεταξύ τους μια στενή αλληλεξάρτηση.

Η μητρική αγάπη χαρακτηρίζεται επίσης από υπερβολική, πολλές φορές, ευαισθησία, που της δίνει την ικανότητα ν’ αντιλαμβάνεται τα μηνύματα του παιδιού της και ν’ αντιδρά ανάλογα.

Τη σημαντικότερη όμως ιδιότητα της μητρικής αγάπης τη βρίσκουμε σε εξάρτηση με την προσωπική ιστορία της κάθε γυναίκας. Αυτό σημαίνει ότι η δική της παιδική ηλικία είναι ο αποφασιστικότερος παράγοντας για μια θετική ή αρνητική συμπεριφορά προς το παιδί της.