Κουβέντες που θα έπρεπε να λέμε αλλιώς στα παιδιά μας
Πρόσφατες ψυχοπαιδαγωγικές έρευνες επισημαίνουν ότι πολύ συχνά κάποιες θετικές εκφράσεις που λένε οι γονείς στα παιδιά τους, θεωρώντας ότι τους ενισχύουν την αυτοπεποίθηση και ότι τους βοηθούν να κατανοήσουν καλύτερα μία θετική συμπεριφορά που επιδεικνύουν, πολλές φορές επιτελούν ακριβώς το αντίθετο. Όχι μόνο δεν βοηθούν, αλλά ίσως να έχουν και αρνητικά αποτελέσματα! Αυτό οφείλεται στο ότι οι φράσεις αυτές είναι θετικές μόνο επιφανειακά και στην πραγματικότητα δεν ωθούν το παιδί να διαμορφώσει από μόνο του ένα σύστημα αποδεκτής κοινωνικής συμπεριφοράς.
Ποιες είναι όμως οι λέξεις εκείνες που ως γονείς και εκπαιδευτικοί μπορούμε να τροποποιήσουμε ώστε να μην συγχέουν το παιδί;
“Μπράβο!”
Γονείς, συγγενείς και δάσκαλοι λένε τόσο συχνά «μπράβο», που τελικά η λέξη τείνει να χάσει την αξία και την ουσίας της . Λέγοντας «μπράβο» σε ένα παιδί για το κάθε τι που κάνει, μικρό ή μεγάλο, με ή χωρίς προσπάθεια, το παιδί μαθαίνει ότι αυτό είναι απλώς μια έκφραση και δεν το συνδέει πραγματικά και βαθιά με κάτι που το ίδιο έχει κάνει. Συνήθως τα παιδιά ακούνε πολλά «μπράβο» για τα αυτονόητα, οπότε δεν έχουν κάτι ουσιαστικό για να αισθάνονται περήφανα για τον εαυτό τους.
Τι να πείτε εναλλακτικά
Δε χρειάζεται να επικεντρώνεστε πάντα στο αποτέλεσμα. Εξίσου σημαντικό είναι να επαινέσετε την καλή προσπάθεια: ‘Παρατήρησα την προσπάθεια που έκανες” ,” Αυτή είναι στ’ αλήθεια μια καλή προσπάθεια από πλευράς σου” », δηλώσεις που δείχνουν στο παιδί ότι η προσπάθεια είναι πολύ σημαντική για να φτάσει στο αποτέλεσμα. Με αυτό τον τρόπο τονώνετε την αυτοπεποίθηση του παιδιού και του δίνετε να καταλάβει ότι έχει τον έλεγχο της ζωής του.
“Είσαι καλό παιδί!”
Οι περισσότεροι γονείς επαινούν το παιδί τους αφότου κάνει κάτι σωστά, λέγοντάς του “Είσαι καλό παιδί” πιστεύοντας ότι έτσι τονώνουν την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθησή του. Δυστυχώς, αυτό είναι λάθος, γιατί έτσι το παιδί νομίζει ότι είναι καλό αποκλειστικά και μόνο επειδή έκανε το σωστό, για παράδειγμα επειδή πήρε καλό βαθμό ή μίλησε ευγενικά σε κάποιον . Έτσι όμως, το παιδί δεν αποκτά το λεγόμενο «εσωτερικό κέντρο ελέγχου», δηλαδή δεν καταλαβαίνει ότι το ίδιο είναι άξιο και ορίζει τη ζωή του, αλλά περιμένει την εξωτερική επιβράβευση για να νιώσει όμορφα.
Τι να πείτε εναλλακτικά
Επαινέστε τη συμπεριφορά, όχι το ίδιο το παιδί! Η διαφορά είναι τεράστια: το παιδί καταλαβαίνει ότι το αγαπάτε και ότι το θεωρείτε καλό και άξιο άτομο άσχετα από τις επιδόσεις του. Έτσι, επαινώντας τη συμπεριφορά, ουσιαστικά δείχνετε στο παιδί τι έκανε σωστά και σε ποια κατεύθυνση θα πρέπει να κινηθεί, χωρίς να το κρίνετε ως άνθρωπο. Έτσι, λέγοντάς του για παράδειγμα “Παρατήρησα με πόση ευγένεια μίλησες” βοηθάτε το παιδί να καταλάβει τι έκανε σωστά και μόνο του να κρίνει αν πρέπει να συνεχίσει αυτή τη συμπεριφορά.
“Είσαι πολύ έξυπνος!”
Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι όταν γονείς και δάσκαλοι επαινούν ένα παιδί γενικά και αόριστα λέγοντάς του ότι είναι έξυπνο, στην ουσία το μπλοκάρουν από το να είναι δημιουργικό και να προσπαθεί στα δύσκολα, επειδή δεν επιθυμεί να χάσει τη θετική αυτή αξιολόγηση που του έκαναν. Συν τοις άλλοις , μπορεί να κατακλυστεί από συναισθήματα μειονεξίας και να θεωρήσει τον εαυτό του κουτό ή ανόητο , σε περίπτωση που δεν παροσιάσει αναμενόμενη επίδοση σε κάποιο τομέα.
Τι να πείτε εναλλακτικά
Είναι προτιμότερο να επαινέσετε το παιδί για την προσπάθεια, να του δώσετε να καταλάβει ότι έχει ικανότητες, αλλά παράλληλα να κάνετε τη σύνδεση ότι η εξυπνάδα από μόνη της δεν αρκεί, χρειάζεται προσπάθεια και δουλειά. ” Βλέπω ότι έλυσες σωστά όλες σου τις μαθηματικές ασκήσεις, πράγμα που σημαίνει ότι κατανόησες την ενότητα που μελετήσαμε ”
“Σταμάτα αμέσως, γιατί αλλιώς θα … “
Ίσως αυτή να είναι η συχνότερη απειλή που εκτοξεύουν οι γονείς στα παιδιά τους για να τα κάνουν να σταματήσουν κάτι αρνητικό. Οι γονείς πιστεύουν ότι είναι καλή ιδέα επειδή το λένε πολιτισμένα και δε τσακώνονται με το παιδί. Στην πραγματικότητα όμως δεν ωφελούν το παιδί γιατί, καταρχήν, το απειλούν και με τη συμπεριφορά τους του δείχνουν ότι και το ίδιο μπορεί να απειλεί άλλους, πιο αδύναμους από το ίδιο για να τους αναγκάσει να κάνουν κάτι που δε θέλουν.
Το άλλο μεγάλο πρόβλημα με τις απειλές είναι ότι, συνήθως, είναι παράλογες και ο γονιός αναγκάζεται να μην κάνει αυτό που απείλησε ότι θα κάνει πάνω στα νεύρα του, με αποτέλεσμα να γίνεται αναξιόπιστος και το παιδί να αντιλαμβάνεται ότι κάθε φορά που ο γονιός ξεκινάει με το «Σταμάτα αμέσως, γιατί αλλιώς θα …» είναι μόνο λόγια και τελικά δε γίνεται τίποτα αρνητικό.
Τι να πείτε εναλλακτικά
Μερικές φορές η απειλή φαίνεται να είναι ο μοναδικός τρόπος να σταματήσει ο γονιός μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά. Ωστόσο, καλύτερη προσέγγιση που βοηθάει το παιδί να κινηθεί προς τη σωστή συμπεριφορά και σταδιακά να την εμπεδώσει είναι το να δώσει ο γονιός στο παιδί εναλλακτικές. «Αν δεν μπορείς να μοιραστείς αυτό το παιχνίδι που διάλεξε πρώτος ο μικρός σου αδερφός, θα πρέπει να βρούμε μια λύση, γιατί δε γίνεται να τσακώνεστε. Μπορείς να υποχωρήσεις, να του το αφήσεις για λίγο και μετά να έρθει η σειρά σου να το πάρεις. Μπορείς να βρεις κάποιο άλλο παιχνίδι να παίξεις τώρα ή να προτείνεις εσύ μία δίκαιη λύση. Αν δε βρεθεί λύση, θα αναγκαστώ να πάρω το παιχνίδι και από τους δυο σας, για να μην τσακώνεστε». Με αυτό τον τρόπο βοηθάτε το παιδί να αναζητήσει λύση και να καλλιεργήσει σωστή συμπεριφορά, ενώ η προοπτική της επίλυσης θα ενισχύεται στο μυαλό του, κάθε φορά που θα βρίσκεται αντιμέτωπο με μία συγκρουσιακή κατάσταση.
“Δωροδοκία”
Πόσες φορές δεν έχουμε πει “Αν κάνεις αυτό, τότε θα σου δώσω εκείνο” που, ουσιαστικά, είναι μια δωροδοκία στην πιο απλή της μορφή! Η δωροδοκία έχει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να λύσει το πρόβλημα εκείνη τη στιγμή, όμως δε βοηθάει το παιδί να μάθει να βρίσκει λειτουργικές λύσεις, να συνεργάζεται και να κάνει πράγματα επειδή βασίζονται σε κάποιους κανόνες ή επειδή το ίδιο έχει ένα σύστημα αξιών που του το μετέδωσαν οι γονείς.
Τι να πείτε εναλλακτικά
Βοηθήστε το παιδί να καταλάβει ότι η συμπεριφορά που προσπαθείτε να του διδάξετε έχει από μόνη της αξία και ότι με το να την υιοθετήσει θα ανταμειφθεί ηθικά, θα αναγνωριστεί σαν άτομο και θα έχει έναν σημαντικό ρόλο.Έτσι, αντί να δωροδοκήσετε το παιδί που δε θέλει για παράδειγμα να κάνει κάτι που του ανατέθηκε λέγοντάς του ‘”Αν κάνεις αυτό που ανέλαβες ,θα πάμε στο πάρκο”, μπορείτε να του πείτε “Πρώτα πρέπει να ολοκληρώσεις αυτό που ξεκίνησες και μετά, αν έχουμε χρόνο, θα πάμε στο πάρκο” Με αυτή τη λίγο διαφορετική διατύπωση, όχι απλώς δεν δωροδοκείτε το παιδί, αλλά το βοηθάτε να δει τις συνέπειες των επιλογών και των πράξεων του. Επιπλέον, δεν κινδυνεύετε να σας έρθει κάποια στιγμή μπούμερανγκ η δωροδοκία, όταν το παιδί σας πει «Δεν πρόκειται να το κάνω , αν κι εσύ δεν κάνεις αυτό για μένα” .
Εν κατακλείδι τροποποιώντας λίγο τον τρόπο επικοινωνίας με το παιδί σας και φροντίζοντας η διατύπωση αυτών που του λέτε να είναι εποικοδομητική, θα μπορέσετε να το βοηθήσετε να βελτιώσει τη συμπεριφορά του, να αυξήσει την αυτοπεποίθησή του, και να αποκτήσει εσωτερικό σύστημα αξιών και ανταμοιβής, ενώ παράλληλα, με αυτές τις στρατηγικές έρχεστε πιο κοντά στο παιδί σας και ενισχύετε το συναισθηματικό σας δεσμό.
