Διαδικτυακός εθισμός: σημάδια, πρόληψη, διαχείριση
Αδιαμφισβήτητα η χρήση των νέων τεχνολογιών στην κοινωνική μας ζωή , έχει κάνει την τεχνολογία αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητάς μας . Ειδικά τα τελευταία χρόνια, όπου με ραγδαίους ρυθμούς ο τεχνολογικός αυτός οργασμός, έχει εισαχθεί και στην εκπαιδευτική ζωή των παιδιών, τα οδηγεί νυχθημερόν να βρίσκονται «αγκαλιά» με εξελιγμένου τύπου κινητά, tablets και ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Στην αρχή ήταν ακόμα διαχειρίσιμο και αποδεκτό, ως μέρος της προσωπικής εξέλιξης και νοητικής προόδου του παιδιού. Δυστυχώς όμως δε μπορέσαμε να φανταστούμε τί συνέπειες θα είχε μακροπρόθεσμα στην κοινωνική του ζωή και την ατομική του κατάσταση, η αλόγιστη χρήση στην οποία έχει οδηγηθεί σχεδόν κάθε παιδί σε παγκόσμιο επίπεδο . Ενδεικτικά, σε σχετικές έρευνες, ένα παιδί 12 ετών απάντησε πως “αν μου πάρεις το κινητό, μου παίρνεις ένα κομμάτι του εαυτού μου”. Το Διαδίκτυο όμως δεν κρύβει μόνο γοητεία, αλλά και κινδύνους. Ψυχαναλυτές κατέληξαν στο συμπέρασμα πως πρόκειται για μια εξίσου επιβλαβή και επικίνδυνη κατάσταση όπως ο εθισμός σε ουσίες και ο ιδεο-ψυχαναγκασμός.
Ο εθισμός στο διαδίκτυο και την τεχνολογία δεν αποτελεί ακόμη “επίσημη κατηγορία” στα εγχειρίδια ταξινόμησης Ψυχικών Διαταραχών. Ωστόσο έχει τα κριτήρια εκείνα που περιγράφουν τον ηλεκτρονικό εθισμό παραλληλίζοντάς τον εθισμό σε ουσίες και τζόγο. Πολλοί ερευνητές αντικαθιστούν την έννοια της «ουσίας» με αυτή του διαδικτύου για να περιγράψουν με σαφήνεια το φαινόμενο. Παράλληλα όμως, έρευνες περιγράφουν τον εθισμό στο διαδίκτυο και με όρους ψυχαναγκασμού (obsessive and compulsive behavior = εμμονική και ψυχαναγκαστική συμπεριφορά).
Τι σημαίνει εθισμός στο Διαδίκτυο και ποια συμπτώματα παρουσιάζουν τα παιδιά;
Ένα άτομο ή παιδί το οποίο είναι εθισμένο στο διαδίκτυο τις περισσότερες φορές εμφανίζει τα ακόλουθα συμπτώματα:
• Εξιδανίκευση του μέσου. Ο χρήστης θεωρεί τον ηλεκτρονικό υπολογιστή ή το Διαδίκτυο το σημαντικότερο «κεφάλαιο» της καθημερινότητάς του.
• Τροποποίηση της διάθεσης. Σε όσους εθίζονται στα ηλεκτρονικά παιχνίδια παρουσιάζεται αύξηση της παραγωγής του νευροδιαβιβαστή του εγκεφάλου ντοπαμίνη, η οποία συνδέεται με την ευχαρίστηση.
• Ανοχή. Το άτομο χρειάζεται σταδιακά όλο και περισσότερες ώρες χρήσης του υπολογιστή ώστε να νιώθει ευχαρίστηση.
• Σύγκρουση. Ενώ το παιδί αισθάνεται ότι έχει πρόβλημα, δεν μπορεί να κάνει κάτι για να περιορίσει τη χρήση του υπολογιστή.
Αρκετοί δεν γνωρίζουν πώς να αντιδράσουν όταν διαπιστώνουν ότι, αντί να
χρησιμοποιούν τα παιδιά τους το διαδίκτυο για τις εργασίες του σχολείου ή για έρευνες, αυτά
στέλνουν μηνύματα στους φίλους τους, παίζουν παιχνίδια ή ακόμα μιλούν σε αγνώστους στα
δωμάτια συζητήσεων. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι εύκολο να κρύψεις τι κάνεις στο διαδίκτυο
και επειδή η εξάρτηση από το διαδίκτυο ακόμη δεν έχει ευρέως αναγνωριστεί. Τα παιδιά και
οι νέοι εύκολα μπορεί να εγκλωβιστούν σε δικτυακές δραστηριότητες όπως τα παιχνίδια με πολλούς παίκτες, τα “δωμάτια” προσωπικής συνομιλίας, η ανταλλαγή φωτογραφιών.
Προειδοποιητικά σημάδια – συμπτώματα που πρέπει να ανησυχήσουν τους γονείς !
• Το παιδί ασχολείται συνεχώς με το διαδίκτυο ή με δραστηριότητες σχετικές με αυτό, παραμελώντας συχνά τις υποχρεώσεις του στο σπίτι και στο σχολείο.
• Το παιδί ξεχνιέται συχνά στον υπολογιστή και δεν έχει συναίσθηση του χρόνου που
αναλώνει σε αυτόν.
• Προτιμά τα παιχνίδια στο διαδίκτυο, από το να συναντά φίλους του, με αποτέλεσμα να απομονώνεται.
• Πέφτει η απόδοση του στο σχολείο.
• Το διαδίκτυο το απασχολεί ακόμα και την ώρα που τρώτε ή την ώρα που διαβάζει.
• Αντιδρά πολύ νευρικά θυμωμένα ή επιθετικά όταν κάποιος το διακόπτει από το παιχνίδι ή από τη συζήτηση που είχε online.
• Ξενυχτά συχνά για να μένει συνδεδεμένο στο διαδίκτυο.
• Λέει συχνά « θα παίξω μόνο για ένα λεπτό ακόμη». .
• Δείχνει άγχος ανησυχία, εξάρσεις θυμού ή βίας ή καταθλιπτική συμπεριφορά όταν δεν παίζει στο διαδίκτυο.
Επιπτώσεις που μπορεί να έχει το διαδίκτυο στο παιδί
Φυσικό επακόλουθο όλων των παραπάνω είναι η πρόκληση σοβαρών επιπτώσεων σε διάφορους τομείς της λειτουργικότητας του ατόμου. Μειώνεται ο χρόνος που περνάει ο έφηβος με την οικογένειά του, περιορίζονται τα χόμπι και οι κοινωνικές συναναστροφές του, αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης παχυσαρκίας, μυοσκελετικών προβλημάτων και οφθαλμικών παθήσεων λόγω των πολλών ωρών- ακινησίας- μπροστά στην οθόνη. Παράλληλα, οι εθισμένοι στο Διαδίκτυο νεαροί παραμελούν τη σωματική τους υγιεινή, ενώ κάνουν πολλές απουσίες στο σχολείο με αποτέλεσμα ακόμη και να χάνουν την σχολική χρονιά.
Δεν είναι ανάγκη, όμως, να φθάσουν τα πράγματα σε αυτά τα άκρα. Υπάρχουν προειδοποιητικοί δείκτες και σημάδια που οι γονείς μπορούν να ερμηνεύσουν , αρκεί να βρίσκονται σε επαγρύπνηση και να έχουν τις “κεραίες” του ανοικτές.
Ένα άτομο ή παιδί το οποίο είναι εθισμένο στο διαδίκτυο τις περισσότερες φορές εμφανίζει τα ακόλουθα συμπτώματα:
• Εξιδανίκευση του μέσου. Ο χρήστης θεωρεί τον ηλεκτρονικό υπολογιστή ή το Διαδίκτυο το σημαντικότερο «κεφάλαιο» της καθημερινότητάς του.
• Τροποποίηση της διάθεσης. Σε όσους εθίζονται στα ηλεκτρονικά παιχνίδια παρουσιάζεται αύξηση της παραγωγής του νευροδιαβιβαστή του εγκεφάλου ντοπαμίνη, η οποία συνδέεται με την ευχαρίστηση.
• Ανοχή. Το άτομο χρειάζεται σταδιακά όλο και περισσότερες ώρες χρήσης του υπολογιστή ώστε να νιώθει ευχαρίστηση.
• Σύγκρουση. Ενώ το παιδί αισθάνεται ότι έχει πρόβλημα, δεν μπορεί να κάνει κάτι για να περιορίσει τη χρήση του υπολογιστή.
Αρκετοί δεν γνωρίζουν πώς να αντιδράσουν όταν διαπιστώνουν ότι, αντί να
χρησιμοποιούν τα παιδιά τους το διαδίκτυο για τις εργασίες του σχολείου ή για έρευνες, αυτά
στέλνουν μηνύματα στους φίλους τους, παίζουν παιχνίδια ή ακόμα μιλούν σε αγνώστους στα
δωμάτια συζητήσεων. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι εύκολο να κρύψεις τι κάνεις στο διαδίκτυο
και επειδή η εξάρτηση από το διαδίκτυο ακόμη δεν έχει ευρέως αναγνωριστεί. Τα παιδιά και
οι νέοι εύκολα μπορεί να εγκλωβιστούν σε δικτυακές δραστηριότητες όπως τα παιχνίδια με πολλούς παίκτες, τα “δωμάτια” προσωπικής συνομιλίας, η ανταλλαγή φωτογραφιών.
Προειδοποιητικά σημάδια – συμπτώματα που πρέπει να ανησυχήσουν τους γονείς !
• Το παιδί ασχολείται συνεχώς με το διαδίκτυο ή με δραστηριότητες σχετικές με αυτό, παραμελώντας συχνά τις υποχρεώσεις του στο σπίτι και στο σχολείο.
• Το παιδί ξεχνιέται συχνά στον υπολογιστή και δεν έχει συναίσθηση του χρόνου που
αναλώνει σε αυτόν.
• Προτιμά τα παιχνίδια στο διαδίκτυο, από το να συναντά φίλους του, με αποτέλεσμα να απομονώνεται.
• Πέφτει η απόδοση του στο σχολείο.
• Το διαδίκτυο το απασχολεί ακόμα και την ώρα που τρώτε ή την ώρα που διαβάζει.
• Αντιδρά πολύ νευρικά θυμωμένα ή επιθετικά όταν κάποιος το διακόπτει από το παιχνίδι ή από τη συζήτηση που είχε online.
• Ξενυχτά συχνά για να μένει συνδεδεμένο στο διαδίκτυο.
• Λέει συχνά « θα παίξω μόνο για ένα λεπτό ακόμη». .
• Δείχνει άγχος ανησυχία, εξάρσεις θυμού ή βίας ή καταθλιπτική συμπεριφορά όταν δεν παίζει στο διαδίκτυο.
Επιπτώσεις που μπορεί να έχει το διαδίκτυο στο παιδί
Φυσικό επακόλουθο όλων των παραπάνω είναι η πρόκληση σοβαρών επιπτώσεων σε διάφορους τομείς της λειτουργικότητας του ατόμου. Μειώνεται ο χρόνος που περνάει ο έφηβος με την οικογένειά του, περιορίζονται τα χόμπι και οι κοινωνικές συναναστροφές του, αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης παχυσαρκίας, μυοσκελετικών προβλημάτων και οφθαλμικών παθήσεων λόγω των πολλών ωρών- ακινησίας- μπροστά στην οθόνη. Παράλληλα, οι εθισμένοι στο Διαδίκτυο νεαροί παραμελούν τη σωματική τους υγιεινή, ενώ κάνουν πολλές απουσίες στο σχολείο με αποτέλεσμα ακόμη και να χάνουν την σχολική χρονιά.
Δεν είναι ανάγκη, όμως, να φθάσουν τα πράγματα σε αυτά τα άκρα. Υπάρχουν προειδοποιητικοί δείκτες και σημάδια που οι γονείς μπορούν να ερμηνεύσουν , αρκεί να βρίσκονται σε επαγρύπνηση και να έχουν τις “κεραίες” του ανοικτές.
Συγκεκριμένα , αν ως γονείς δείτε ότι οι σχολικές επιδόσεις του παιδιού πέφτουν χωρίς να υπάρχει άλλος λόγος εκτός από τη συνεχή απασχόληση με τον υπολογιστή, αν καταλάβετε ότι το παιδί χάνει την κοινωνικότητά του και απομονώνεται, πρέπει να αντιδράσετε άμεσα, να βρείτε τρόπο διαχείρισης της κατάστασης, θέτοντας ένα πλαίσιο ώστε να απομακρύνετε το παιδί και τον έφηβο από τη μόνιμη ενασχόληση του με το Διαδίκτυο.
Συμβουλές
Πρώτον, ιδιαίτερα σημαντικό είναι να ορίσετε κάποιους οικογενειακούς κανόνες χρήσης του υπολογιστή και του διαδικτύου, κανόνες που όμως θα αφορούν και εσάς τους ίδιους, ώστε να συνειδητοποιήσει το παιδί πως υπάρχει ένα όριο κοινώς απαράβατο από όλα τα μέλη. Δεν έχει νόημα να απαγορεύσετε στο παιδί να ασχοληθεί με την αγαπημένη του αυτή συνήθεια και την ίδια στιγμή μπροστά του να ασχολείστε εσείς με το κινητό ή τον υπολογιστή, αντί να ασχοληθείτε με το ίδιο.
Δεύτερον, σημαντικές στην ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων είναι η ώθηση σε κοινωνικές και αθλητικές δραστηριότητες και η καθιέρωση οικογενειακών δραστηριοτήτων που δεν εμπεριέχουν τη χρήση υπολογιστή και διαδικτύου, για παράδειγμα η παρακολούθηση μίας ταινίας ή μιας θεατρικής παράστασης που θα δώσει στην συνέχεια την ευκαιρία για επικοινωνία και συζήτηση.
Τρίτο και πολύ βασικό , είναι ο υπολογιστής να τοποθετείται σε δωμάτιο κοινής χρήσης από την οικογένεια και όχι στο δωμάτιο των παιδιών.
Επιπλέον μπορείτε να εγκαταστήσετε και να χρησιμοποιήσετε προγράμματα ελέγχου της πρόσβασης σε συγκεκριμένες ιστοσελίδες αλλά και του χρόνου παραμονής στον ιστό. Ενημέρωστε τα παιδιά σας γι’ αυτή σας την ενέργεια, εξηγώντας τους το λόγο για τον οποίο το κάνετε. Είναι σημαντικό να νιώθουν πως είστε ειλικρινείς απέναντί τους και ότι δεν λειτουργείτε αποκρύπτοντας τους πράγματα. Έτσι θα μπορέσετε να “διεκδικήσετε” και από την δική τους την πλευρά, την ειλικρίνεια και τον ανοιχτό διάλογο.
Πρώτον, ιδιαίτερα σημαντικό είναι να ορίσετε κάποιους οικογενειακούς κανόνες χρήσης του υπολογιστή και του διαδικτύου, κανόνες που όμως θα αφορούν και εσάς τους ίδιους, ώστε να συνειδητοποιήσει το παιδί πως υπάρχει ένα όριο κοινώς απαράβατο από όλα τα μέλη. Δεν έχει νόημα να απαγορεύσετε στο παιδί να ασχοληθεί με την αγαπημένη του αυτή συνήθεια και την ίδια στιγμή μπροστά του να ασχολείστε εσείς με το κινητό ή τον υπολογιστή, αντί να ασχοληθείτε με το ίδιο.
Δεύτερον, σημαντικές στην ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων είναι η ώθηση σε κοινωνικές και αθλητικές δραστηριότητες και η καθιέρωση οικογενειακών δραστηριοτήτων που δεν εμπεριέχουν τη χρήση υπολογιστή και διαδικτύου, για παράδειγμα η παρακολούθηση μίας ταινίας ή μιας θεατρικής παράστασης που θα δώσει στην συνέχεια την ευκαιρία για επικοινωνία και συζήτηση.
Τρίτο και πολύ βασικό , είναι ο υπολογιστής να τοποθετείται σε δωμάτιο κοινής χρήσης από την οικογένεια και όχι στο δωμάτιο των παιδιών.
Επιπλέον μπορείτε να εγκαταστήσετε και να χρησιμοποιήσετε προγράμματα ελέγχου της πρόσβασης σε συγκεκριμένες ιστοσελίδες αλλά και του χρόνου παραμονής στον ιστό. Ενημέρωστε τα παιδιά σας γι’ αυτή σας την ενέργεια, εξηγώντας τους το λόγο για τον οποίο το κάνετε. Είναι σημαντικό να νιώθουν πως είστε ειλικρινείς απέναντί τους και ότι δεν λειτουργείτε αποκρύπτοντας τους πράγματα. Έτσι θα μπορέσετε να “διεκδικήσετε” και από την δική τους την πλευρά, την ειλικρίνεια και τον ανοιχτό διάλογο.
ΠΡΟΣΟΧΗ, μην οδηγηθείτε σε υπερβολές ! Επιτρέψτε την πρόσβαση στο διαδίκτυο, μην τη διακόψτε εντελώς , διότι συχνά ο αποκλεισμός οδηγεί στη μυθοποίηση, εγείρει περισσότερο την περιέργεια του ατόμου και μπορεί να το ωθήσει στην πρόσβαση από άλλα μέσα , τα οποία θα αγνοείτε και δεν θα έχετε τον παραμικρό έλεγχο.
Μας ενδιαφέρει ο σωστός χειρισμός και όχι η απόρριψη του διαδικτύου!
Και τέλος , μην αποφεύγετε να ακολουθήσετε τα παραπάνω από φόβο ότι θα βγείτε “κακοί” στα μάτια των παιδιών σας. Αν το διαχειριστείτε , ξεκινώντας ήπια και σταδιακά , πάντα εξηγώντας την κάθε σας ενέργεια στο παιδί, δεν θα κινδυνέψετε από κανένα χαρακτηρισμό κι αρνητικό συναίσθημα από πλευράς του. Αν ξαφνικά από την μία μέρα στην άλλη του αρπάξετε το κινητό ή του κλειδώσετε το ίντερνετ, που τόσο καιρό εσείς επιτρέπατε, λογικό να υπάρξουν έντονες αντιδράσεις , ίσως και σύγκρουση. Στόχος είναι να συνειδητοποιήσουν ομαλά τα παιδιά, πως ξεκινά μία νέα κατάσταση την οποία οφείλουν να υιοθετήσουν και συνηθίσουν και με την πάροδο του χρόνου θα εκπαιδευτούν και μόνα τους να “φιλτράρουν” και να αξιολογούν αυτά που βλέπουν, ακούν και διαβάζουν.
